Een boete voor buitenslapen, bedelen of buiten je behoefte doen lost niets op en richt schade aan. Dat zien professionals die op straat en in de opvang met dakloze mensen werken. Gemeenten die stoppen met beboeten lopen echter wel tegen grenzen aan: er zijn te weinig woningen, opvangplekken, gespecialiseerde zorg en hulpverleners op straat. Dat blijkt uit het verkennende onderzoek ‘Boetes voor overleven op straat?’ van Eva Klooster, Ewoud Butter en Hille Hoogland. Het College voor de Rechten van de Mens presenteerde het rapport op 5 oktober.
De onderzoekers keken in tien gemeenten naar het beleid rond dakloze mensen en overlevingsactiviteiten. Daarna zoomden ze in op Nijmegen, Eindhoven en Amsterdam, die ervoor kozen niet meer te handhaven op buitenslapen. Ze spraken met 62 betrokkenen: beleidsmakers, hulpverleners, veldwerkers, handhavers en agenten, maar ook dakloze mensen, ervaringsdeskundigen en belangenbehartigers. Het onderzoek werd uitgevoerd onder de vlag van Klooster Onderzoek en Advies.
Boetes worden schulden die dakloze mensen met zich meedragen. Ze ondermijnen ook het vertrouwen dat nodig is om zorg of opvang te accepteren. Geïnterviewden bij politie en handhaving zien nauwelijks dat een boete gedrag verandert: wie geen huis, geld of alternatief heeft, kan er niet zomaar mee ophouden. In gemeenten die stoppen met beboeten zijn er goede ervaringen met duo’s, waarin een veldwerker of GGD-medewerker samen met een agent of handhaver de straat op gaat.
Stoppen met beboeten vraagt wel meer: een duidelijk handelingskader en training voor handhavers en agenten, genoeg veldwerkers, en voldoende 24-uursopvang, openbare toiletten en gebruikersruimten. Daar wringt het. Het aantal dakloze mensen groeit, en op straat komen grote vraagstukken samen: de woningnood, schulden, EU-arbeidsmigratie, en te weinig tijd en middelen in de zorg, de opvang en bij politie en handhaving. Samen zorgen ze voor minder capaciteit en maatwerk, juist voor een groep die meer specialistische hulp nodig heeft. Gemeenten kunnen dit niet alleen, waarschuwden vrijwel alle geïnterviewden. Er is meer landelijke steun voor nodig.
Alle onderzochte gemeenten zoeken nog naar een passende aanpak. De beschreven praktijken zijn veelbelovend, maar nog niet onafhankelijk geëvalueerd. Volgens de onderzoekers verdient echte overlast een serieus antwoord. Een boete voor slapen, bedelen of het doen van je behoefte is dat antwoord niet.
Het volledige rapport is hier te lezen. Het College voor de Rechten van de Mens bracht daarnaast een handreiking en een factsheet voor gemeenten uit.

